Het is momenteel een hot topic, spuitzones voor agrarische percelen in de nabijheid van woningen. De komst van woningen nabij een agrarisch perceel kan gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering wanneer gebruik gemaakt wordt van gewasbeschermingsmiddelen. Indien een nieuw bestemmingsplan vastgesteld wordt of een omgevingsvergunning verleend wordt voor de realisatie van nieuwe woningen kan dit reden zijn om hiertegen te ageren als aangrenzend agrariër.

Tot op heden zijn geen wettelijke bepalingen vastgesteld ten aanzien van de minimale afstand tussen gevoelige functies en percelen waar gewasbeschermingsmiddelen toegepast worden. Uit vaste jurisprudentie volgt dat een afstand van 50 meter redelijk wordt geacht om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te waarborgen, dit wordt dan ook als vuistregel gehanteerd (zie ABRvS 17 september 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4407, r.o. 12.2). Deze afstand dient gemeten te worden tussen de perceelsgrens van het perceel waar gewasbeschermingsmiddelen toegepast worden en de gevoelige functie.

Als gevoelige functie wordt aangemerkt: ‘waar mensen langdurig (kunnen) verblijven’. Hiertoe behoren onder andere woningen (r.o. 7.6), tuinen (r.o. 10.3) en bedrijfsgebouwen (r.o. 6.2.3).

Tevens volgt uit de jurisprudentie dat uitgegaan dient te worden van de maximale planologische mogelijkheden bij de percelen voor de beoordeling of sprake is van een spuitzone. Het feitelijk of eerder gebruik van de percelen speelt hierbij dan ook geen rol (zie ABRvS 18 februari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:929, r.o. 8.2).

Indien een nieuw bestemmingsplan wordt vastgesteld of een omgevingsvergunning verleend wordt waarmee nieuwe woningen gerealiseerd zullen worden kan dit leiden tot beperkingen in de bedrijfsvoering. Binnen een afstand van 50 meter tot de percelen waar gewasbeschermingsmiddelen toegepast worden kan namelijk geen aanvaardbaar woon- en leefklimaat gewaarborgd worden. In de praktijk wordt de afstand gemeten vanaf de gevoelige functie. Binnen een afstand van 50 meter kunnen de spuitwerkzaamheden voor de toepassing van gewasbeschermingsmiddelen beperkt worden. Wanneer een perceel gelegen is binnen 50 meter van de gevoelige functie kan het zijn dat daar geen gewasbeschermingsmiddelen meer toegepast mogen worden. Dit is echter pas het geval als conform gemeentelijk beleid een spuitzonering wordt opgelegd op (een gedeelte van) de agrarische percelen.

De keerzijde is dat nieuwe woningen wellicht niet gebouwd mogen worden binnen de 50 meter zone indien daar geen aanvaardbaar woon- en leefklimaat gewaarborgd kan worden. Dit is van invloed voor initiatiefnemers van woningbouw in de nabijheid van agrarische percelen.

Op het moment dat een spuitzone opgelegd wordt bij agrarische percelen conform gemeentelijk beleid mogen in die zones geen gewasbeschermingsmiddelen meer gebruikt worden. Dat betekent dat agrariërs beperkt zullen worden in de bedrijfsvoering nu op (delen van) het perceel geen gewassen geteeld kunnen worden met behulp van gewasbeschermingsmiddelen. Momenteel zijn veel gemeentes de mogelijkheden aan het verkennen voor het opleggen van spuitzones. In de tussentijd worden in ieder geval al besluiten genomen die gevoelige functies mogelijk maken nabij agrarische percelen. Het is dan ook van belang voor perceeleigenaren om te ageren tegen besluiten die gevoelige functies mogelijk maken. Het doel is om daarmee te bewerkstelligen dat zij zo min mogelijk beperkt worden in de bedrijfsvoering en tegelijk een aanvaardbaar woon- en leefklimaat gewaarborgd kan worden voor de gevoelige functies.

Anderzijds is het voor initiatiefnemers van groot belang om rekening te houden met de spuitmogelijkheden op aangrenzende en naastgelegen percelen. Dit kan namelijk van invloed zijn op de locatie waar toekomstige woningen gerealiseerd kunnen worden. Binnen een afstand van 50 meter mogen (zonder aanvullende maatregelen) geen woningen gebouwd worden. Ter voorkoming dat een omgevingsplan of omgevingsvergunning vernietigd wordt dient een initiatiefnemer de spuitzones in acht te nemen bij het ontwikkelen van nieuwe woningen.

Uit de jurisprudentie volgen enkele mogelijkheden om de afstand voor spuitzones te verminderen. Ik merk hierbij op dat het regelmatig voorkomt dat een omgevingsplan of -vergunning vernietigd wordt met het oog op spuitzones. Echter bespreek ik hieronder de mogelijkheden voor het verminderen van de 50 meter op grond van jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: ‘Afdeling’).

Ten eerste is het van belang dat een locatie specifiek onderzoek uitgevoerd is voor de motivering ten behoeve van het verkleinen van de spuitzone. Dit locatie specifiek onderzoek dient uitgebreid te zijn en niet slechts algemene verwijzingen naar wetenschappelijke literatuur te bevatten. De Afdeling oordeelde dat het EFSA-model niet zonder meer geschikt is ter motivatie voor een kleinere spuitzone. (r.o. 7.9) Desalniettemin is voor het verminderen van de afstand een onderzoek noodzakelijk.

De Afdeling is van oordeel dat het onderzoek in ieder geval dient in te gaan op de volgende onderdelen:

• De locatie specifieke kenmerken van de situatie (waaronder de afstand tussen de gevoelige functie tot de agrarische percelen) (r.o. 8.2)
• De blootstellingsrisico’s voor mensen (ook voor kinderen jonger dan één jaar en ongeboren kinderen) (r.o. 8.2)
• Inzicht in cumulatie en aggregatie van meerdere stoffen (r.o. 25)
• Berekening van verspreiding van drift en eventueel driftreducerende voorzieningen (r.o. 23)

De Afdeling achtte een spuitzone met een afstand van 17 meter (r.o. 6.2) aanvaardbaar vanwege de afschermende werking van een loods, kas, kokosmatten en de woning tussen de huisvestingslocatie en de perceelsgrens van het agrarisch perceel. Hierbij was van belang dat de kokosmatten verplicht aangebracht diende te worden conform de vergunningvoorschriften, de spuitmogelijkheden van het agrarisch perceel reeds beperkt waren door een aanwezige watergang en het een relatief klein perceel betrof. In een overgelegd rapport werd overigens geconcludeerd dat het perceel niet geschikt was voor machinale bespuiting en slechts handmatig gespoten kon worden met gewasbeschermingsmiddelen. De Afdeling was dan ook van oordeel dat geen rekening hoefde te worden gehouden met machinaal bespuiten nu niet aannemelijk is dat daarvan gebruik gemaakt zal worden.

Een spuitzone met een afstand van minder dan 50 meter tot agrarische percelen werd door de Afdeling aanvaardbaar geacht aangezien een sloot aanwezig was waarvoor een teeltvrije zone geldt. (r.o. 7.2) Daarbij was van belang dat niet aannemelijk was dat het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zodanige effecten zou opleveren dat geen sprake meer zou zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat ter plaatse.

Wanneer reeds een bestaande woning aanwezig is en de spuitmogelijkheden van het perceel daardoor beperkt worden leidt het toevoegen van een nieuwe gevoelige functie (binnen de reeds bestaande spuitzone) niet tot ‘extra beperkingen’ voor het agrarische perceel. Het toevoegen van een extra woning wordt derhalve in beginsel aanvaardbaar geacht door de Afdeling. (r.o. 13.2)

Driftreducerende voorzieningen leiden zo nu en dan tot het oordeel dat een aanvaardbaar woon- en leefklimaat gewaarborgd kan worden. In een uitspraak van 2 november 2022 (r.o. 7.3) werd een voorwaardelijke verplichting ten behoeve van het realiseren en in standhouden van een struweelhaag voldoende geacht om te spreken van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Met de aanwezigheid van de struweelhaag kon een kortere afstand dan 50 meter gehanteerd worden als spuitzone. Hierbij was overigens van belang dat op grond van de planregels het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen binnen een afstand van 30 meter tot gevoelige functies als strijdig werd aangemerkt.

Neem dan contact op met Iris van Rooij. Zij is bereikbaar via i.vanrooij@linssen-advocaten.nl of via 013 542 0400.