Als u wordt verdacht van witwassen, betekent dat dat er een vermoeden is dat u geld of spullen heeft gebruikt of verplaatst om te verbergen dat ze afkomstig zijn van een voorafgaand strafbaar feit. Het hoeft niet zo te zijn dat het helemaal om crimineel geld of crimineel verkregen goederen gaat – ook als er een mix is van legaal en illegaal geld/goederen, kan het nog steeds als ‘van misdrijf afkomstig’ worden gezien. De hoogste rechter in Nederland (de Hoge Raad) heeft al in 2004 gezegd dat het niet nodig is om precies te weten wie het misdrijf heeft gepleegd, wanneer dat is gebeurd of waar. Om tot een veroordeling of vrijspraak voor witwassen te komen, lopen de rechters in Nederland een stappenplan door. 

1. Het moet duidelijk zijn uit welk strafbaar feit het geld of de spullen precies afkomstig zijn, en er moet een direct verband zijn tussen dat misdrijf en het geld of de spullen die zijn witgewassen. Zoals gezegd hoeft het niet duidelijk te zijn wie dat misdrijf dan heeft gepleegd, wanneer dat is geweest of waar. De vaststelling dat goederen bijvoorbeeld ooit gestolen zijn, of dat geld ooit is verdiend met een drugslab, is voldoende.

2. Als er geen strafbaar feit aangewezen kan worden leidt dat niet in alle gevallen tot een vrijspraak. Ook als er een redelijk vermoeden van witwassen is kan er tot een bewezenverklaring gekomen worden. Er moet dan uit voldoende feiten en omstandigheden blijken dat er sprake is van een vermoeden van witwassen. Deze feiten en omstandigheden kunnen gevormd worden door zogeheten witwasindicatoren. Vaak zijn dit feiten van algemene bekendheid en kenmerkende manieren of patronen waarop witwassen in de praktijk vaak plaatsvindt. Ze zijn gebaseerd op ervaringen uit eerdere zaken, meldingen van financiële instellingen, en analyses van instanties zoals FIU-Nederland (Financial Intelligence Unit), de politie en internationale organisaties zoals de FATF (Financial Action Task Force). Bijvoorbeeld wanneer er bij de Belastingdienst een laag inkomen geregistreerd staat en er toch een luxe levensstijl op na gehouden wordt. 

Dit gebeurde recent nog: Rechtbank Rotterdam 25 maart 2025, ECLI:NL:RBROT:2025:3910. Hoewel geen concreet gronddelict wordt vastgesteld, acht de rechtbank het vermoeden van criminele herkomst van de vermogensbestanddelen gerechtvaardigd op grond van witwasindicatoren: een opvallend luxueuze levensstijl zonder verklaarbare inkomsten, het gebruik van grote hoeveelheden contant geld, bezit van luxeauto’s en goudbaren en het ontbreken van belastingaangiften. De verdachte geeft volgens de rechtbank geen geloofwaardige, concrete en verifieerbare verklaring over de herkomst van zijn vermogen. Verklaringen over leningen, goudopbrengsten en erfenissen zijn ontoereikend of ongeloofwaardig. 

3. Om te kunnen vermoeden dat iemand zich schuldig maakt aan witwassen, zijn extra aanwijzingen nodig – bijvoorbeeld dat iemand geen goede verklaring heeft voor waar het geld vandaan komt, of dat het geld op een opvallende manier wordt gebruikt. Er is daarbij een wisselwerking: als er zo’n vermoeden is, wordt er van de verdachte verwacht dat die een geloofwaardige uitleg geeft. En als die uitleg niet overtuigt, versterkt dat weer het vermoeden van witwassen.

4. Als een verdachte een verklaring geeft over waar het geld of de spullen vandaan komen, dan is het belangrijk wanneer die verklaring wordt gegeven en hoe goed die wordt onderbouwd. Een verklaring moet concreet, min of meer verifieerbaar en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijk zijn. Een verklaring telt daarnaast zwaarder als die op tijd komt en wordt ondersteund met bewijs, zoals documenten of andere betrouwbare informatie. Op tijd? Er zit verschil in een afgelegde verklaring vóór er inzicht is in het onderzoek van het Openbaar Ministerie of nadat de verdachte het onderzoek heeft kunnen lezen. Zo kán een verklaring worden afgestemd op het bewijs dat voorhanden is.

5. Het Openbaar Ministerie (OM) doet – uiteraard – vóór de rechtszaak onderzoek naar witwassen. Als de verdachte in die fase een verklaring geeft over waar het geld of de goederen vandaan komen, moet het OM ook onderzoeken of die verklaring klopt. Dat gebeurt als onderdeel van het lopende onderzoek. Wat het OM vervolgens met die verklaring en het bijbehorende onderzoek doet, is belangrijk voor de rechter: die beoordeelt mede op basis daarvan of het vermoeden van witwassen overeind blijft of juist wordt weerlegd. Wanneer het Openbaar Ministerie dit nader onderzoek nalaat wordt een verdachte – in de regel – vrijgesproken.

6. Als onderzocht wordt of geld of spullen legaal zijn verkregen, hoeft niet met 100% zekerheid te worden uitgesloten dat er een legale herkomst is. Het gaat erom of er genoeg aanwijzingen zijn dat het geld waarschijnlijk niet op een eerlijke manier is verdiend. De rechter kijkt dus naar het geheel van omstandigheden en beoordeelt of het aannemelijk is dat het geld van een misdrijf afkomstig is. De mate waarin de rechter zeker is van het uitsluiten van een legale herkomst en vaststellen van een illegale herkomst speelt een grote rol in het uiteindelijke vonnis. Het criterium wat een rechter aan zal halen is of er met voldoende mate van zekerheid kan worden uitgesloten dat er een legale herkomst is van het geld of de goederen.

Witwassen 

Bij witwassen weet iemand bewust dat het geld of de spullen uit een misdrijf komen. Die persoon probeert opzettelijk te verbergen waar het geld vandaan komt, zodat het er legaal uitziet. Het doel is om het geld weer in het normale financiële verkeer te brengen zonder dat iemand ziet dat het uit een misdrijf komt. 

Schuldwitwassen 

Bij schuldwitwassen heeft iemand niet bewust de bedoeling om geld van criminele herkomst te verbergen, maar is diegene wel onvoorzichtig of nalatig. Hij of zij accepteert of gebruikt het geld terwijl hij redelijkerwijs had moeten weten dat het van een misdrijf afkomstig is. Het gaat dus om een vorm van schuld (onoplettendheid), niet om opzet.

Gewoontewitwassen 

Gewoontewitwassen is een zwaardere vorm van witwassen. Hierbij doet iemand herhaaldelijk en systematisch aan witwassen. Het gaat om een patroon van gedrag waarbij witwassen steeds terugkomt, in plaats van een eenmalige actie. 

Indien u te maken krijgt met een verdenking van enige vorm van witwassen is het verstandig een advocaat te raadplegen. Er zijn mogelijk ingrijpende gevolgen. Er kunnen goederen of gelden beslagen worden gedurende het onderzoek. Bij een veroordeling kan er sprake zijn van een gevangenisstraf. Er volgt daarnaast een (aantekening op) het strafblad, maar ook is er mogelijk een ontnemingsvordering te verwachten. Het Openbaar Ministerie vordert dan het vermeend illegale geld terug en dit kan leiden tot een jarenlange betaalverplichting aan de Staat.  

Juist nu er veel waarde wordt gehecht aan een concrete, verifieerbare en niet hoogst onwaarschijnlijke verklaring is het verstandig om met een advocaat te overleggen. Zo kan je zo goed als mogelijk voorkomen worden dat er belastend wordt verklaard, kan een dossier zo snel mogelijk tot u komen en kunnen uw belangen en rechten worden verdedigd zowel in als buiten de rechtszaal.  

Vragen over witwassen of wordt u verdacht?

Neem contact op met onze advocaat Suzanne van Eekelen via s.vaneekelen@linssen-advocaten.nl of bel naar 013 542 0400 of 06 19048380.