Het is een van de grote opgaves voor Nederland, het woningtekort. Net als twee jaar geleden vormt het ook een van de belangrijkste thema’s voor de verkiezingen en partijen zijn er dan ook veel aan gelegen om richting het publiek te communiceren dat zij degenen zijn die het op kunnen lossen. Het huidige kabinet (of wat daar nog van over is) heeft bij monde van minister Keijzer op 26 september 2025 aan het publiek kenbaar gemaakt dat zij woninglocaties hebben aangewezen waar tot 2050 1,65 miljoen extra huizen gebouwd gaan worden.

Het voornemen bestaat uit 127 kleinere locaties en 21 grote locaties. In de media wordt het beeld geschetst dat het rijk hiermee de locaties heeft aangewezen en dat als burgers en bedrijven het daar niet mee eens zijn ze een zienswijze in kunnen dienen bij de landelijke overheid. Burgers en bedrijven kunnen hierdoor het idee krijgen dat de landelijke overheid hiermee bepaalt dat er naast hun woning of bedrijf een nieuwe woonwijk wordt gebouwd met duizenden woningen, maar is dat ook zo en wat betekent dit nieuws nu?

Wat het rijk nu heeft gepubliceerd is de ‘Ontwerp Nota Ruimte’. Juristen kwalificeren dit als een ontwerp omgevingsvisie. Een omgevingsvisie vormt beleid voor de overheid die het opstelt (in dit geval de landelijke overheid), en is ook bindend voor die overheid. Met andere woorden, als de landelijke overheid zegt dat er een grote woningbouwlocatie bij Apeldoorn moet komen in haar omgevingsvisie, dan mag zij niet op een blauwe maandag besluiten dat deze in plaats daarvan in Landgraaf moet komen. Het is dus vooral een document wat sturing en visie geeft richting de toekomst over de te maken keuzes.

De essentie van de omgevingsvisie is echter dat het alleen de overheid bindt die het opstelt. Provincies en gemeenten kunnen dus een andere keuze maken dan in de nationale omgevingsvisie is opgesteld. Ook geeft een omgevingsvisie geen recht tot het bouwen van woningen. Voor het bouwen van woningen is nog steeds een omgevingsvergunning of een wijziging van het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) nodig die door lagere overheden wordt afgegeven en niet door de landelijke overheid. Wel dienen die lagere overheden rekening te houden met de nationale omgevingsvisie en eventuele afwijkingen daarvan goed te onderbouwen. Zorgt de ontwerp Nota Ruimte er nu voor dat er daadwerkelijk 1,65 miljoen woningen gebouwd mogen worden? Nee, maar het geeft wel richting en visie voor de toekomst en dat is wel eens anders geweest met dit kabinet.

Hoe gaat het vanaf nu verder? De Nota Ruimte ligt in ontwerp ter inzage en iedereen in heel Nederland kan daar zijn ei overleggen in een zienswijze. Vervolgens moet worden bekeken of de zienswijzen aanleiding geven om de definitieve versie van de Nota Ruimte aan te passen. Pas na vaststelling van de definitieve Nota Ruimte is deze bindend voor de landelijke overheid en moeten lagere overheden er ook rekening mee houden. Dit zal niet van vandaag op morgen zijn (voor de beeldvorming, voorafgaand aan het ontwerp was er ook een voorontwerp wat in 2023 ter inzage is gelegd). Ook zullen de nieuwe verkiezingen voor vertraging zorgen. Veel eerder dan medio/eind 2026 zal dus niets worden vastgesteld.

Heeft het zin om een zienswijze in te dienen? Dat hangt ervan af. Als een van de (grote) woningbouwlocaties in uw omgeving ligt en u wil dat niet of het moet anders, dan kunt u daar uw zienswijze over geven aan de overheid. De overheid moet de zienswijzen tot zich nemen en verantwoording afgeven hoe hiermee is omgegaan. Zij is echter niet verplicht om aan een zienswijze gehoor te geven. Als de Nota Ruimte is vastgesteld en uw zienswijze niet tot een wijziging heeft geleid, kunt u dit ook niet laten toetsen door de bestuursrechter. Die mogelijkheid bestaat namelijk niet rechtstreeks in het bestuursrecht. Het is wel mogelijk om de gemaakte keuzes in de Nota Ruimte in een procedure voor een omgevingsvergunning ter discussie te stellen, maar dat is dan indirect.

Waarom heeft het dan wel zin? Indien u het niet eens bent met de gemaakte keuzes is dit voorlopig het enige moment dat u het kenbaar kunt maken. De eerst volgende mogelijkheid doet zich pas voor als een omgevingsvergunning daadwerkelijk is verleend/omgevingsplan aangepast (wat nog lang kan duren). Verder kunt u goede argumenten hebben (bijvoorbeeld vanwege milieugevolgen) waarom gemaakte keuzes gewijzigd moeten worden. De kans is groter dat er nu iets wordt aangepast, dan achteraf via de rechter met uitvoeringsbesluiten.

Al met al wordt het nieuws met veel bombarie de wereld ingestuurd, maar concreet verandert er op dit moment nog niets. Wel is het aan te bevelen om een zienswijze in te dienen als u het niet eens bent met de gemaakte keuzes, maar met de kanttekening dat de landelijke overheid uw zienswijze niet hoeft te volgen.

Heeft u vragen over de Nota Ruimte of het indienen van een zienswijze?

Neem dan contact op met onze advocaat Daan Elings via [email protected] of 013 542 0400.