Het wordt nog een spannende laatste maand in 2025. Dan wordt namelijk bekend of en zo ja op welke wijze de zogenaamde RKO, de rekenkundige ondergrens voor stikstofveroorzakende activiteiten, wordt ingevoerd.

Minister Wiersma heeft deze RKO met name in het leven geroepen om allerlei activiteiten weer mogelijk te maken: agrarische ontwikkelingen, bouwactiviteiten en uiteraard de legalisatie van de PAS-melders. Als uit de aan een activiteit verbonden Aerius-berekening volgt dat de stikstofbelasting zonder een bepaalde grens blijft, de RKO, is geen vergunning vereist. De ondergrens was – en is – 0,005 mol per hectare per jaar. De kritiek op deze grens is dat dit eigenlijk een zuiver theoretische, rekenkundige benadering is die (te) ver af staat van de werkelijkheid. Kort gezegd is deze depositie te klein om met voldoende wetenschappelijke zekerheid te kunnen berekenen. In plaats van deze grens heeft Petersen voorgesteld een grens van 1 mol: daaronder is de depositie onvoldoende cq te klein om van nul te onderscheiden en om aan een bepaalde bron toe te reken.

Op 21 mei 2025 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State over het invoeren van deze hogere RKO een voorlichting uitgebracht. Dit moet onderscheiden worden van een advies door de Raad van State: dat ziet immers concreet op wetsvoorstellen, doch dat is hier (nog) niet aan de orde.

De Raad van State was behoorlijk kritisch in haar voorlichting. Kort gezegd zag zij als grootste risico dat de RKO door de bestuursrechter niet zal worden gekwalificeerd als een rekenkundige ondergrens, maar als een beleidsmatig gekozen drempelwaarde. Die mag echter slechts worden toegepast als de totale hoeveelheid stikstofdepositie die gepaard gaat met de projecten waarvoor de uitzondering op de vergunningplicht geldt vooraf passend is beoordeeld, en daarvoor zal het noodzakelijk zijn dat er beschermende maatregelen worden getroffen, die op het moment van de passende beoordeling ook daadwerkelijk moeten zijn uitgevoerd en waarvan de verwachte voordelen vaststaan.

Dat is een immense opgave: als je ziet hoe provincies op dit moment worstelen met de NDA’s en invulling van de in de rechtspraak ingevoerde additionaliteitstoets, lijkt het haast illusoir dat deze taak, die nog omvangrijker is, wél ingevuld zou kunnen worden. Toch heeft de Minister aangegeven dat de RKO ingevoerd zal worden. In de brief aan de Tweede Kamer van 17 oktober jl. worden een aantal maatregelen geschetst die nog moeten worden getroffen, te weten 1) Aanpassing van Aerius; 2) Vaststellen van een handleiding vergunningverlening; 3) Overleg met provincies voor gebieden waarin sprake kan zijn van cumulatie; Vermeld moet nog worden dat de regering zich daarnaast zal blijven inzetten voor het zogenaamde spoort 2 van MCEN, de Ministeriële Commissie Economie en Natuurherstel, dat is gericht op de geborgde daling van stikstofemissie en natuurherstel.

Gelet op de omvang van het werk dat hier ligt, in relatie tot de kritische kanttekeningen van de Raad van State, is het de vraag of de RKO de eindstreep haalt. Want is lijdt geen twijfel dat hierover weer volop geprocedeerd zal worden, met name door organisaties zoals de MOB. Met het oog hierop schuilt het meest interessante punt – voor de rechtspraktijk – in feite in het slot van de brief, waarin wordt aangekondigd dat de RKO zal worden ingebracht in een lopende procedure bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Daarvoor, aldus de Minister, heeft men een aantal zaken op het oog.

Dit laatste schept in ieder geval snel duidelijkheid. Ter vergelijking: de PAS is ingevoerd op 1 juli 2015, maar pas vier jaar later – op 29 mei 2019 – werd deze door de Raad van State onverbindend veroordeeld. Tal van handelingen die in de tussentijd hadden plaatsgevonden, waarbij met name aan PAS-melders gedacht kan worden, bleken dus alsnog geen juridische basis te hebben. Als de RKO nu direct wordt meegenomen in een lopende procedure, zou die proceduretijd van vier jaar kunnen worden teruggebracht naar misschien één jaar. De Awb biedt daartoe zeker de mogelijkheid, hetzij via een aanvullend besluit hangende het beroep (6:19/6:20 Awb), hetzij door toepassing van een bestuurlijke lus.

Wilt u meer weten over de RKO?

Heeft u vragen over de rekenkundige ondergrens (RKO) of over de mogelijke gevolgen voor vergunningverlening, stikstofbeleid of lopende projecten?

Neem dan gerust contact op met onze advocaat Joost de Rooij. Hij is bereikbaar via [email protected] of op 013 542 0400