De wetgever heeft advies gevraagd aan de Raad van State inzake de Reparatiewet Varkens in Nood-arrest. Op 23 april 2026 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel.

Op 14 januari 2021 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie het Varkens in Nood-arrest gewezen.[1] Deze zaak had betrekking op de Nederlandse benadering inzake inspraak en beroep bij de bestuursrechter voor besluiten in het omgevingsrecht.

Voorafgaand aan het arrest was het voor belanghebbenden niet mogelijk om beroep in te stellen bij de bestuursrechter indien zij geen zienswijze hadden ingediend tegen het ontwerpbesluit. Echter gold dit niet voor de wijzigingen van het definitieve besluit in vergelijking met het ontwerpbesluit, daartegen konden belanghebbenden wel beroep instellen. Daarnaast gold de regel dat enkel belanghebbenden beroep konden instellen bij de bestuursrechter. Wanneer een niet-belanghebbende een zienswijze had ingediend tegen het ontwerpbesluit was er niet de mogelijkheid om ook beroep in te stellen bij de bestuursrechter tegen het definitieve besluit.

Het Hof oordeelde in het arrest dat de ‘leden van het publiek’ toegang moeten hebben tot de rechter voor inspraak bij besluitvormingsproces inzake milieuaangelegenheden op grond van artikel 9, lid 2 van het Aarhus Verdrag. Dit leidt ertoe dat het (hoger) beroepschrift van verzoekers ontvankelijk verklaard dient te worden, ook indien zij geen zienswijze hebben ingediend. Wanneer het omgevingsrecht ‘een ieder’ de mogelijkheid biedt om een zienswijze in te dienen kunnen niet-belanghebbende ook beroep instellen bij de bestuursrechter, mits zij voorafgaand een zienswijze hebben ingediend.

Naar aanleiding van het arrest heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op 14 april 2021 en 4 mei 2021 uitspraak gedaan ten aanzien van de Nederlandse benadering van het arrest en hoe dit toegepast dient te worden in procedures.[2] Zie onderstaand schema voor een uitleg van de oude situatie (voorafgaand aan het arrest) en de nieuwe situatie (na het arrest).

[1] HvJ EU 14 januari 2021, zaak C-826/18, Varkens in nood, ECLI:EU:C:2021:7

[2] ABRvS 14 april 2021, ECLI:NL:RVS:2021:786 en ABRvS 4 mei 2021, ECLI:NL:RVS:2021:953

In het wetsvoorstel van 23 juli 2025 heeft de wetgever opgenomen hoe zij voornemens is om de Algemene wet bestuursrecht te wijzigen. De ‘Regeling beroep aanzienlijke milieueffecten’ wordt als bijlage toegevoegd. In deze bijlage is een limitatieve omschrijving opgenomen van besluiten die aangemerkt worden als Aarhus-besluiten. Artikel 6:13 Awb is niet van toepassing op Aarhus-besluiten voor het ‘betrokken publiek’ wat betekent dat niet eerst een zienswijze ingediend had moeten worden alvorens beroep in te kunnen stellen.

Daarnaast wordt voor de toepassing van de wettelijke voorschriften over bezwaar en beroep tegen Aarhus-besluit het belanghebbende-begrip ruimer uitgelegd. Een lid van het betrokken publiek, in de zin van artikel 2, vijfde lid van het Aarhus Verdrag, wordt daarbij aangemerkt als belanghebbende. Artikel 6:2a wordt toegevoegd waarmee de wetgever verduidelijkt dat alleen personen toegang hebben tot de rechter die behoren tot het betrokken publiek.

Aan artikel 3:45 Awb wordt een derde lid toegevoegd waaruit blijkt dat niet-belanghebbenden die een zienswijze hebben ingediend uitsluitend een vordering bij de burgerlijke rechter kunnen instellen, en niet bij de bestuursrechter.

In het wetsvoorstel is tevens een wijziging van de Omgevingswet opgenomen in samenhang met bijlage 1 bij de Awb. Hiermee wordt mogelijk gemaakt dat besluitvorming van bepaalde omgevingsvergunningen ten aanzien van nationale veiligheidsbelangen, versneld kan worden.

De Afdeling adviseert dat toereikend gemotiveerd dient te worden dat de afbakening van Aarhus-besluiten in de toegevoegde bijlage bijdraagt aan snelle en efficiënte procedures in het omgevingsrecht. De omschrijving in de bijlage is weliswaar limitatief, echter dient nog steeds in detail bekeken worden of het besluit tot een van de categorieën van de bijlage valt. Daarnaast is de Afdeling van mening dat de aanvulling van betrokken publiek’ aan het belanghebbendenbegrip voor Aarhus-besluiten onnodig en onwenselijk is. De Afdeling adviseert dan ook om dit uit het wetsvoorstel te schrappen.

De toelichting dient in de optiek van de Afdeling voorzien te worden van een nadere motivering welke mogelijkheden niet-belanghebbenden bij de burgerlijke rechter hebben, dit ontbreekt momenteel. Bovendien vindt de Afdeling het niet wenselijk om in de Awb te regelen wat de mogelijkheden zijn voor de rechtsbescherming van niet-belanghebbenden bij de burgerlijke rechter. Zij adviseert dan ook om dit onderdeel uit het wetsvoorstel te schrappen.

Ten aanzien van het rechtstreekse beroep wat mogelijk wordt gemaakt indien nationale veiligheidsbelangen dat eisen adviseert de Afdeling om dit te schrappen in het wetsvoorstel. In de toelichting ontbreekt namelijk waarom rechtstreeks beroep nodig zou zijn en ontbreekt een samenhang met het Varkens in Nood-arrest.

Het is afwachten wat de wetgever zal doen met het advies van de Raad van State. Ongeacht of de wetgever het wetsvoorstel zal wijzigen is het in ieder geval duidelijk dat de rechtsbescherming, specifiek voor besluitvorming met gevolgen voor het milieu, vastgelegd zal worden in de wet.

Wordt u geconfronteerd met een besluit met mogelijke gevolgen voor het milieu? Neem dan contact op met Iris van Rooij. Zij is bereikbaar op 013 542 0400 of via i.vanrooij@linssen-advocaten.nl.