De (probleem)wolf blijft een van de actuele zorgenkindjes van onze maatschappij. Enerzijds ziet men de terugkeer van de wolf als een positieve ontwikkeling in het kader van het herstellen van de natuur. Anderzijds staat de wolf op gespannen voet met andere functies. Zo ondervinden boeren veel overlast en schade van de wolf en komen ook steeds meer recreanten in aanvaring met de wolf. Met name voor de zogenaamde probleemwolven (wolven die hun schuwheid verliezen en lastig te verjagen zijn) kunnen ook gevaarlijk worden voor mensen. De roep om afschot van probleemwolven klinkt daarom steeds luider, maar voor het beschermen van vee is dat tot op heden nog niet toegewezen.

Wanneer is afschot van probleemwolven toegestaan?

Een wolf mag afgeschoten worden als er aan drie eisen wordt voldaan:

1. De activiteit nodig is in het kader van een belangrijk doel (waaronder het voorkomen van ernstige schade aan veehouderijen).
2. De activiteit geen afbreuk doet aan de gunstige staat van instandhouding.
3. Er mag geen andere bevredigende oplossing zijn.

Met name de eerste en de laatste voorwaarde vormen in deze een probleem. Er wordt voor het beschermen van vee namelijk gewezen op vele andere mogelijkheden om de wolf te weren, zoals wolfwerende afrastering. Ook is de staat van instandhouding van de wolf niet voldoende inzichtelijk.

Twee berichten over afschot van probleemwolven

Recent verschenen er twee berichten over afschot van probleemwolven. Allereerst kwam op 8 mei 2025 het bericht dat de beschermde status van de wolf op Europees niveau wordt verlaagd van “strikt beschermd” naar “beschermd”.  Enkele dagen ervoor kwam het bericht dat er (voor het eerst) een vergunning is verleend voor het afschieten van een wolf die een hardloopster had gebeten.  Deze vergunning is ook in stand gebleven bij de bestuursrechter.  Biedt dit mogelijk perspectief voor boeren (en dan met name schapenhouders) op afschot van probleemwolven?

Het versoepelen van de status van de wolf van strikt beschermd naar beschermd in het verdrag van Bern heeft enkel tot gevolg dat de Europese Commissie de bijlagen bij de Habitatrichtlijn (waar de wolf in is opgenomen) kan aanpassen. Dit moet dan vervolgens weer door het Europees Parlement en de Europese Raad worden goedgekeurd. Daarna dient nationale wetgeving te worden aangepast. Het wordt dus een lang proces waar boeren, in ieder geval op de korte termijn, niets aan hebben. Bovendien is aan het einde van de rit de wolf nog steeds beschermd. Dit betekend dat de staat van instandhouding van de wolf gunstig dient te worden en te blijven. Afschot zal hierdoor nog steeds slechts bij hoge uitzondering mogelijk blijven.

Waarom mag de wolf in Gelderland dan wel worden afgeschoten?

Uit de uitspraak van de bestuursrechter volgt dat de bijzondere omstandigheden van de wolf in kwestie de doorslag gaven. Zo was de probleemwolf aan de hand van wetenschappelijk (DNA) bewijs geïdentificeerd als de oorzaak van de incidenten. Ook was de wolf op foto’s (door de gebeten persoon) vastgelegd. Daaruit bleek dat de vacht en bouw zodanig afwijken van zijn andere soortgenoten in de omgeving dat deze wolf duidelijk herkenbaar was. Het risico op afschot van de ‘verkeerde’ wolf was dus klein. Dit was ook door de deskundige van de provincie onderbouwd. Verder was de rechter ervan overtuigd dat dezelfde wolf voor meerdere (bijt)incidenten verantwoordelijk was en er ook noodzaak was om toekomstige incidenten te voorkomen.

Vervolgens kwam de vraag aan de orde waarbij het bij veel boeren fout gaat, te weten dat er ook andere oplossingen zijn. De voorzieningenrechter veegt deze allemaal van tafel omdat, vrij vertaald, de wolf in zijn gedrag te ver heen is om nog mensenschuw gemaakt te worden en de overige genoemde maatregelen het gedrag niet aanpassen.

Wat in deze wel opvalt is dat de voorzieningenrechter over de staat van instandhouding overweegt dat de provincie er ten onrechte vanuit gaat dat deze gunstig is, terwijl het ongunstig is. Bij die staat is afschot echter in uitzonderlijke gevallen mogelijk. Hierbij weegt de voorzieningenrechter mee dat de deskundige van de provincie heeft onderbouwd dat het afschieten van deze enkele wolf geen significant negatieve impact heeft op de wolvenpopulatie. De vraag is of dit gekwalificeerd kan worden als een wetenschappelijke onderbouwing zoals vereist in rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Staan boeren dan helemaal met lege handen?

Zeker niet, want deze uitspraak leert dat afschot van probleemwolven op dit moment dus al mogelijk is, en geeft daarvoor een aantal handvaten:

1. De wolf die schade veroorzaakt aan veehouderijen moet geïdentificeerd zijn en duidelijk herkenbaar zijn ten opzichte van zijn soortgenoten.
2. De wolf moet belangrijke schade hebben veroorzaakt en het moet de verwachting zijn dat dit nogmaals gaat gebeuren, tenzij er wordt ingegrepen.
3. Andere oplossingen moeten de belangrijke schade niet kunnen voorkomen. Dit dient of door een deskundige duidelijk te worden onderbouwd en/of het moet bewezen zijn dat die oplossingen al eerder zijn geprobeerd maar niet werken.
4. Door een deskundige moet onderbouwd worden dat het afschieten van de wolf in kwestie geen effect heeft op de populatie.

De tijd zal leren of er vaker een omgevingsvergunning voor afschot van probleemwolven zal worden verleend, maar dat het nu al kan, zij het in een bijzondere situatie, blijkt in ieder geval uit de uitspraak over de probleemwolf in Gelderland.

Heeft u vragen over vergunningen in relatie tot beschermde diersoorten?

Neem dan contact op met Daan Elings via d.elings@linssen-advocaten.nl of bel naar 013 542 0400.