Op 22 juni was het 25 jaar geleden dat Nienke werd vermoord in het Beatrixpark te Schiedam. Onze advocaat Maurice Stassen staat de ouders tot op heden bij in wat inmiddels is gaan heten de Schiedammer Parkmoord. De zaak is de grootste gerechtelijke dwaling in de geschiedenis van ons land gebleken. Het Algemeen Dagblad heeft Maurice geïnterviewd en kijkt terug op deze zaak.

Na Nienkes dood werden harde lessen geleerd

De moord op de 10-jarige Nienke Kleiss zorgde voor een schok in heel het land. De Schiedammer Parkmoord is zondag exact 25 jaar geleden, maar komt nog veelvuldig ter sprake. Het drama leverde de grootste gerechtelijke dwaling en pijnlijkste les in tunnelvisie ooit op in Nederland. ,,We zijn allemaal op het verkeerde been gezet.’’

Schiedam Het is 22 juni 2000, etenstijd, als Nienke en de 11-jarige Maikel aanstalten maken naar huis te gaan. Ze zijn in het Schiedamse Beatrixpark net de hoek om bij kinderboerderij ’t Hoefblad, als ze worden opgewacht door een man die hen bruut mee het struikgewas in sleurt. Wat daar vervolgens gebeurt, gaat elk voorstellingsvermogen te boven. De twee kinderen worden gedwongen zich uit te kleden. Op een steenworp afstand waar een man zijn hond uitlaat en fietsers zich na het werk naar huis spoeden, wordt Nienke misbruikt en daarna vermoord. Maikel wordt neergestoken, maar overleeft de nachtmerrie door zich dood te houden.

Dit zijn de droge, harde feiten. De schok, ontsteltenis en het verdriet zijn groot. In de eerste plaats natuurlijk bij de ouders van Nienke, Yolande en René Kleiss, en hun drie zonen. Inwoners van Schiedam reageren verbijsterd en delen hun verdriet: zij leggen bloemen op de plaats van het misdrijf. Scholieren plakken gele post-it briefjes met een boodschap op de nabijgelegen brug. Zes dagen na de gruwelijke gebeurtenis neemt Schiedam afscheid van Nienke. Tweehonderd blauwe ballonnen gaan bij de begrafenis de lucht in. Op en rond haar graf op de begraafplaats leggen Nienkes klasgenootjes zonnebloemen neer. De uitvaart vindt in beslotenheid plaats. Een kwart eeuw later vormen de Vlindertuin en de Vlinderbank in het park een monument ter nagedachtenis aan Nienke, het meisje tekende graag vlinders. De struiken die er stonden zijn gekapt. Een witte vlinder dartelt tussen de geurige lavendel. De familie van Nienke krijgt nógmeer onvoorstelbaar leed te verwerken. Het politie-onderzoek verloopt stroef en uiteindelijk zal blijken dat door het Openbaar Ministerie bewust bewijs wordt achtergehouden om een onschuldig iemand achter de tralies te krijgen.

Die gerechtelijke dwaling beheerst maandenlang het nieuws. Kees Borsboom, dan 31, komt in beeld als verdachte. De Vlaardinger fietst ten tijde van de moord vanuit zijn werk toevallig door het Beatrixpark en ziet Maikel huilend uit de bosjes komen. Vanwege zijn zeden-strafblad wordt hij al snel van getuige tot verdachte bestempeld. Borsboom wordt na een slepend juridisch traject veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs. Vloekend reageert hij op het vonnis. „Ik ben onschuldig”, schreeuwt hij naar de rechters. De twee rechercheurs die Borsboom hebben ondervraagd, hebben dan al te maken gehad met de dadendrang van officier van justitie Bernadette Edelhauser. Zij negeert hun boodschap dat ze bijna zeker weten dat Borsboom de moord niet kán hebben gepleegd. De rechercheurs worden op een zijspoor gezet. Later zou uit een onafhankelijk onderzoek blijken dat Edelhauser aan tunnelvisie leed en ontlastend bewijs zou hebben achtergehouden. Maikel, die zelfs ook even als verdachte wordt gezien, verklaart in de verhoren dat Borsboom totaal niet op de dader lijkt. Toch verdwijnt de Vlaardinger in de cel. „Twee dingen komen bij mij boven als ik aan de zaak denk: de gerechtelijke dwaling en de dappere ouders”, zegt de Tilburgse advocaat Maurice Stassen die René en Yolande Kleiss bijstaat. „Het slachtofferrecht was toen duidelijk nog onontgonnen”, vervolgt Stassen. „Bij de rechtszittingen was er geen aandacht voor de slachtoffers. Als een zitting niet doorging, dan werd dat niet doorgegeven. Dat soort dingen. De contacten met de politie verliepen ook moeizaam. Je kreeg meer de indruk dat we lastig waren.’’ Stassen had de taak René en Yolande te leiden door een wereld waar ze niet in thuis waren en die door hen als een ‘spreekwoordelijke hel’ werd ervaren. „Onbegrip, woede en verdriet. Alles speelde door elkaar. Maar ik heb ze leren kennen als strijdbare en dappere mensen. Realistisch ook.’’

Onbestaanbaar

De raadsman is er nog steeds van onder de indruk dat Borsboom destijds de moord die hij niet had gepleegd, toch bekende. „Dat je iemand zo ver kunt krijgen door de omstandigheden, zo lang verhoort en onder druk zet en daarmee zijn hele leven vergooit. Dat is onbestaanbaar.’’ „Achteraf bleek dat cruciale informatie niet in het dossier zat. Ook ik dacht dat Borsboom ’m moest zijn. We zijn allemaal op het verkeerde been gezet. Barbertje moest hangen.’’ Vier jaar later kwam de aap pijnlijk uit de mouw. Niet Borsboom, maar Wik H. uit Hoek van Holland was de dader. H. was opgepakt voor een verkrachtingszaak en bekende tijdens het verhoor spontaan de moord op Nienke. „Als Wik H. zijn mond niet had opengedaan, had Borsboom nog steeds vastgezeten’’, stelt Stassen. Uiteindelijk bevestigde DNA-onderzoek door het NFI dat niemand anders dan Wik H. de dader van de Schiedammer Parkmoord kon zijn. Hem werd een celstraf van achttien jaar en tbs met dwangverpleging opgelegd. Hij zit nog altijd in een kliniek en onlangs is zijn tbs weer met twee jaar verlengd. „H. schetst het beeld dat het goed met hem gaat en dat hij naar huis kan gaan”, aldus Stassen. „Hij heeft wat dat betreft een totaal verkeerd beeld van zichzelf. Hij vindt dat het genoeg is geweest.’’ Hoe hard het ook klinkt: de Schiedammer Parkmoord en de gerechtelijke dwaling die er op volgde, zijn ergens goed geweest. Yolande Kleiss heeft met lezingen door heel het land politie en justitie aan het denken gezet. Belangrijkste winstpunt: door haar toedoen is de familierechercheur – die nabestaanden en slachtoffers tijdens het onderzoek begeleid – er gekomen. Stassen: „De Schiedammer parkmoord is een heel dure les geweest, maar heeft ook leerstof opgeleverd. Met name voor het politieapparaat en het Openbaar Ministerie om te voorkomen dat er vanuit een tunnelvisie wordt gewerkt.”

Door: Sander Sonnemans en Stéphan Reket