Op 7 december 2025 kopt Nu.nl met een artikel met als titel ‘Omwonende van geitenboerderij heeft 73 procent meer kans op longontsteking’. Wie het artikel verder leest, krijgt een opsomming voorgeschoteld van verschillende onderzoeken en instanties die betogen dat er binnen 500 meter van geitenhouderijen een verhoogd risico is op longontstekingen.

De laatste ontwikkeling in deze is het advies van de Gezondheidsraad van 8 december 2025 met als titel “Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen 2025: deel II Gezondheidsimpact van wonen nabij geitenhouderijen en mogelijkheden voor beperking gezondheidsrisico’s”. In het onderzoek wordt beschreven dat er binnen 500 meter een verhoogde kans is op longontsteking van 73% en binnen 1 kilometer 19%.

In het artikel van Nu.nl wordt vervolgens overwogen dat het advies ingaat op oplossingsrichtingen, waarbij gesproken wordt over bouwbeperkingen, het aanbrengen van afzuiginstallaties in stallen, maar ook zou er gesproken worden over een krimp van de sector van de geitenhouders. Met name dat laatste benoemen als concrete oplossingsrichting is mijns inziens wel nieuw, en daarom ben ik in het onderzoek gedoken.

Anders dan Nu.nl lees ik echter geen concreet voorstel tot krimp van de sector in het advies. Sterker nog, onder hoofdstuk 5 van het advies staat juist opgenomen dat een dergelijke krimp niet gemaakt kan worden omdat:

“Concrete grenswaarden voor het aantal bedrijven en het aantal geiten per bedrijf zijn echter niet aan te duiden op basis van de beschikbare informatie.”

Met andere woorden, het is op basis van de beschikbare informatie niet te beargumenteren dat bedrijf A wel mag blijven maar bedrijf B niet. Dit heeft Nu.nl er echter niet van weerhouden om in haar artikel wel te doen voorkomen dat in het onderzoek concreet wordt opgeroepen tot een krimp van de sector. Journalistieke vrijheid zullen we maar zeggen.

Dat neemt uiteraard niet weg dat de geitenhouderij onder aanhoudende druk staat en in het onderzoek verschillende zeer vervelende maatregelen worden opgesomd, zoals een verplichte afstand tot gevoelige bestemmingen van maar liefst 1 kilometer, beperkingen bij wijzigingen van bestaande bedrijven etc. Of dit ook concreet zal worden vervat in landelijke wet- en regelgeving verwacht ik met de huidige minister niet. Gelet op wat D66 en het CDA echter naar buiten hebben gebracht over hun plannen valt niet uit te sluiten dat de toekomstige minister van Landbouw wel het rapport erbij pakt en besluit te acteren.

Voor dit artikel beperk ik mij tot de vraag of een toekomstige minister in lijn met de media in zou kunnen zetten op een (gedwongen) krimp van de sector met dit rapport.

Voor vrijwillige krimp kan men denken aan de bekende Lbv-regeling die is opgetuigd met het oog op de stikstofcrisis. Voor een dergelijke regeling is echter wel goedkeuring nodig van de Europese Commissie. Die goedkeuring wordt verleend op het moment dat wordt bijgedragen aan de strategische doelstellingen van de EU. Ik kan mij voorstellen dat er een motivering kan worden gevonden om dit te onderbouwen en ik sluit ook niet uit dat een aantal geitenhouders zonder opvolger er mogelijk ook wel oren naar heeft.

De wat minder prettige variant is de gedwongen uitkoop, oftewel juridisch onteigend worden. In de stikstofcrisis is dit al een zeer gevoelig punt waar partijen in de landelijke politiek ook sterk over verdeeld zijn.

Mijns inziens zal het onteigeningsinstrument niet snel toegepast worden, zeker nu er ook andere maatregelen voorgesteld worden.

Voor onteigening moet er namelijk sprake zijn van een onteigeningsbelang, noodzaak en urgentie. Allereerst moet er een onteigeningsbelang zijn, wat wil zeggen dat er een vastgesteld omgevingsplan, projectbesluit of een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit is verleend wat een andere invulling van het eigendom beoogt dan de bestaande vorm. Het is ook belangrijk om hierbij te onthouden dat een onteigeningsbelang dus niet is gelegen in de veronderstelde gezondheidswinst in het verminderen van een risico op longontsteking. Met die argumentatie kan niet onteigend worden.

Waar het om moet gaan is dat de grond waar de geitenstal op staat een bepaalde bestemming heeft die een geitenhouderij mogelijk maakt, maar dat die bestemming in (bijvoorbeeld) een nieuw omgevingsplan is verdwenen en dat er bijvoorbeeld op papier woningen of natuur mogelijk gemaakt worden.

Verder kan onteigening alleen plaatsvinden als het noodzakelijk is, waarbij in ieder geval een redelijke poging moet worden gedaan om in minnelijk overleg de geitenhouder uit te kopen. In de praktijk is dus sprake van een langdurig traject van onderhandelingen om te bezien of men er minnelijk met elkaar uit kan komen. Bovendien ontbreekt de noodzaak ook als de geitenhouder zelf bijvoorbeeld de woningen wel wil realiseren.

Tot slot dient ook sprake te zijn van urgentie, die er in ieder geval niet is als niet binnen drie jaar na het inschrijven van de onteigeningsakte (eigendomsoverdracht) wordt gestart met de beoogde andere invulling dan de geitenhouderij. Er zal dus een ontwikkelaar klaar moeten staan om de beoogde ontwikkeling op te pakken.

Komt men er niet minnelijk uit en als aan de drie voorwaarden wordt voldaan, dan volgt een langdurig traject met eerst een onteigeningsbeschikking die wordt genomen, vervolgens een bekrachtigingsprocedure bij de bestuursrechter, een schadeloosstellingsprocedure bij de civiele rechter en tot slot het inschrijven in de onteigeningsakte.

Mijns inziens zal, gelet op de voorgestelde alternatieven, onteigening snel te kostbaar en tijdrovend worden gezien door overheden die iets aan een bestaande geitenhouderij willen doen, en daarom acht ik het vooralsnog ook niet aannemelijk dat het tot een gedwongen krimp van de sector zal komen, en zeker niet op de korte termijn.

Wordt u geconfronteerd met een onteigeningsprocedure?

Indien u geconfronteerd wordt met een (dreigende) onteigeningsprocedure of wanneer u daaraan gerelateerde vragen heeft kunt u contact opnemen met Daan Elings. Hij is bereikbaar op 013 542 0400 of op d.elings@linssen-advocaten.nl.